Manuel Pérez Clemente, znany pod artystycznym pseudonimem Sanjulián, był jednym z najważniejszych ilustratorów fantasy i sword & sorcery drugiej połowy XX wieku. Urodzony 24 czerwca 1941 roku w Barcelonie, zmarł 14 października 2026 roku w Sitges w wieku 85 lat.
Jego twórczość, porównywana często do Franka Frazetty, łączyła klasyczne wykształcenie akademickie z dynamiczną, zmysłową energią pulpowej ilustracji. Szczególnie silny ślad zostawił w graficznym uniwersum Conana i innych bohaterów Roberta E. Howarda.
Sanjulián pochodził z rodziny marynarzy. Po szkole średniej zapisał się do Szkoły Morskiej w Barcelonie, planując kontynuować rodzinną tradycję. Rysunek był dla niego początkowo tylko hobby. Za radą przyjaciela rodziny (restauratora sztuki) porzucił jednak studia morskie i w latach 20–25 uczęszczał do Akademii Sztuk Pięknych Sant Jordi (Belles Arts). Tam opanował solidny warsztat rysunkowy i malarski, który później wyróżniał go wśród wielu ilustratorów pulp.
Karierę zawodową rozpoczął na początku lat 60. w agencji Selecciones Ilustradas Josepa Toutaina. Początkowo rysował komiksy (m.in. romantyczne dla Bruguery), potem coraz więcej okładek. Przełom nastąpił w 1970 roku, gdy zaczął pracować dla amerykańskiego wydawnictwa Warren Publishing. Jego okładki do Creepy, Eerie i przede wszystkim Vampirella szybko stały się ikoniczne. Realistyczny, teatralny styl, mocne światłocienie i zmysłowa anatomia sprawiły, że porównania do Frazetty pojawiły się niemal natychmiast. Sam artysta uważał prace dla Warren za te, które dawały mu najwięcej satysfakcji.
Największy wkład Sanjuliána w uniwersum Howarda to seria okładek i ilustracji do książek o Conanie oraz innych bohaterach REH, głównie z przełomu lat 70. i 80. Jak sam wspominał: „Gdy popularne stały się książki kieszonkowe, otrzymałem zlecenie na dwie okładki z Conanem. Spodobały się tak bardzo, że natychmiast zaproponowano mi niezliczone zamówienia na ilustracje i okładki sword and sorcery”.
Do najważniejszych należą okładki dla Ace Books (często z ilustracjami wewnętrznymi Estebana Maroto):
- Conan and the Sorcerer Andrew J. Offutta (1978 i późniejsze wydania),
- The Treasure of Tranicos (1980) – opowieść oparta na oryginalnym „The Black Stranger” Howarda,
- The Flame Knife (1981) – przeróbka „Three-Bladed Doom”,
- Conan the Mercenary Offutta (1981),
- a także The Blade of Conan i inne tytuły z serii.
Sanjulián malował też okładki do innych dzieł Howarda, m.in. Worms of the Earth (z Brane Mak Mornem, 1979). Jego Conan nie jest wyłącznie „frazettowskim” barbarzyńcą o przesadnej muskulaturze. Dzięki akademickiemu wykształceniu artysta łączył potężną, ale anatomicznie wiarygodną sylwetkę Cymeryjczyka z dramatyczną kompozycją, bogatą paletą barw i atmosferą zagrożenia. Postacie często pojawiają się w dynamicznych, niemal barokowych układach – na tle monstrualnych stworzeń, w jaskiniach pełnych skarbów i trupów, lub w konfrontacji z czarownikami i demonami.
W 2010 roku ukazała się specjalna książka artystyczna Sword’s Edge: Paintings Inspired by the Works of Robert E. Howard (Underwood Books, red. Arnie i Cathy Fenner oraz Manuel Auad). To zbiór pełnokolorowych obrazów Sanjuliána inspirowanych klasycznymi opowiadaniami Howarda – zarówno wcześniej publikowanych okładek, jak i niepublikowanych prac. Książka podkreśla, że spośród wielu artystów, którzy malowali Conana, Sanjulián należy do tych, którzy zrobili to „najbłyskotliwiej”.
Później jego prace pojawiały się też w nowszych projektach: wariantowe okładki do komiksów Dark Horse (m.in. King Conan: Hour of the Dragon), ilustracje do gry RPG Conan: Adventures in an Age Undreamed Of (Modiphius, 2016) oraz inne prywatne i komercyjne obrazy z uniwersum Hyborii.
Sanjulián nie był typowym „pulpowym” rysownikiem. Jego akademickie przygotowanie widać w precyzyjnym rysunku, modelowaniu światła i umiejętność budowania głębokiej przestrzeni. Jednocześnie potrafił być zmysłowy i brutalny – cechy idealne dla sword & sorcery. Często łączył mocną, męską sylwetkę barbarzyńcy z delikatnymi, niemal porcelanowymi postaciami kobiecymi i groźnymi monstrami. Paleta bywała ciepła i ziemista lub dramatycznie kontrastowa (ogniste nieba, głębokie błękity, krwawe czerwienie).
Sanjulián pracował niemal do końca życia, zachowując wysoką jakość. W Hiszpanii przez długi czas był mniej znany niż na arenie międzynarodowej – sytuacja, którą poprawiły dopiero późniejsze monografie, w tym Sanjulian. La fantasía ilustrada (Diábolo). Jego obrazy znajdują się dziś w prestiżowych zbiorach, m.in. w Lucas Museum of Narrative Art.
W świecie Howarda pozostaje jednym z tych artystów, którzy najbardziej przekonująco przenieśli na płótno surową, mitologiczną energię Hyborii. Nie naśladował ślepo Frazetty – stworzył własną, bardziej klasycznie malarską wizję Conana i jego świata. Po jego śmierci na oficjalnym koncie franczyzy Conana (należącym do Heroic Signatures) napisano: „Jego legenda pozostanie, górując obok innych gigantów sztuki fantasy”.
Autor: Rafał Chojnacki